Ενδοοικογενειακή βία: Ποια είναι τα πρώτα σημάδια – Τι μπορούμε να κάνουμε

Σπάστε τη σιωπή. Το να μιλήσεις δεν είναι ντροπή. Η ΒΙΑ είναι ΝΤΡΟΠΗ.

Με αυτά τα λόγια ως σύνθημα, το Ελληνικό Δίκτυο Γυναικών Ευρώπηςκαλεί τις γυναίκες που υφίστανται ενδοοικογενειακή βία να αναγνωρίσουν αυτό που τους συμβαίνει, να αποτινάξουν την ενοχή και να καλέσουν στη Γραμμή SOS «Δίπλα σου» (210 9700814) για βοήθεια. Εκεί θα βρουν ευήκοα ώτα, που θα τις βοηθήσουν να πάρουν τις αποφάσεις τους – όποιες κι αν είναι αυτές – και θα τις στηρίξουν σε όλη την πορεία του απεγκλωβισμού τους από μία κακοποιητική σχέση. Τη στήριξη της γραμμής έχουν ήδη λάβει 16.000άνθρωποι, που έχουν καλέσει από το 2003, όταν ξεκίνησε ως η πρώτη πανελλαδική Γραμμή Βοήθειας. 

Η πρόεδρος του Ελληνικού Δικτύου Γυναικών Ευρώπης, Νίκη Ρουμπάνη, μίλησε στο ertnews.gr και μας βοήθησε να χαρτογραφήσουμε το τοπίο της ενδοοικογενειακής βίας ατην Ελλάδα, απαντώντας σε πολύ βασικά ερωτήματα όλων μας.

«Σε ακούω, είμαι εδώ, εσύ αποφασίζεις»

Όταν ένα ενήλικο άτομο αντιμετωπίζει κακοποιητική συμπεριφορά πρέπει το ίδιο να το καταγγείλει.

Είναι πολύ σημαντικό να μην πιέζουμε τις γυναίκες σε καμία κατεύθυνση. Οι ίδιες οι γυναίκες έχουν ήδη πιεστεί πάρα πολύ από τον κακοποιητή. Το μήνυμα το δικό μας είναι «σε ακούω, είμαι εδώ, εσύ αποφασίζεις».

Δηλαδή όχι, «έρχομαι να σε σώσω, ντε και καλά», αλλά «εσύ αποφασίζεις, εγώ είμαι εδώ ένα σκαλάκι να πατήσεις αν θέλεις».

Πολλές από αυτές τις γυναίκες δεν κατανοούν ότι, ναι, είμαστε εκεί και τις ακούμε, ότι νοιαζόμαστε. Είναι γυναίκες που λένε «πρώτη φορά στη ζωή μου μιλάω σε κάποιον», όταν μας καλούν στη γραμμή SOS… Και τρέμει η φωνή τους και μέχρι να τη βρουν και να αρχίσουν να μιλάνε, μπορεί να περάσει αρκετή ώρα, γιατί δεν το έχουν ξανακάνει. Αισθάνονται ενοχές.

Συγγενείς, φίλοι και γείτονες, μπορούν να ενθαρρύνουν αυτό το άτομο να πάρει τηλέφωνο μια γραμμή βοήθειας. Εκεί, τα άτομα που θα απαντήσουν στην κλήση, ξέρουν να την ενημερώσουν και να της δώσουν επιλογές.

Όμως, δεν πρέπει να πιέζουμε τη γυναίκα, «σήκω φύγε, σήκω φύγε, σήκω φύγε»… Νομίζουμε ότι της κάνουμε καλό, αλλά πολλές φορές αυτό έχει το αντίθετο αποτέλεσμα: Σκέφτεται «με ζηλεύουν, θέλουν να μου καταστρέψουν τη σχέση, δεν καταλαβαίνουν ότι τον αγαπάω»…

Μπορούμε να της πούμε ωστόσο:

Εσύ θα αποφασίσεις τι θα κάνεις. Σκέψου τη ζωή σου 2, 3, 5 χρόνια μετά. Θέλεις να τη ζεις με τον ίδιο τρόπο; Μπορείς να το αντέξεις; Μπορείς να εγγυηθείς ότι δεν θα σου δώσει μία σπρωξιά κάποια ώρα να πέσεις κάτω και να χτυπήσεις το κεφάλι σου σε ένα μάρμαρο, σε ένα σίδερο και να μην είσαι πια μαζί μας; Μπορείς να εγγυηθείς ότι τα παιδιά σου δε θα τραυματιστούν από όλη αυτή την ιστορία; Εσύ όμως αποφασίζεις, έχεις δικαίωμα να αποφασίσεις.

Οι ίδιες οι γυναίκες έχουν ήδη πιεστεί πάρα πολύ από τον κακοποιητή. Το μήνυμα το δικό μας είναι «σε ακούω, είμαι εδώ, εσύ αποφασίζεις». Δηλαδή όχι, «έρχομαι να σε σώσω, ντε και καλά», αλλά «εσύ αποφασίζεις, εγώ είμαι εδώ, ένα σκαλάκι να πατήσεις αν θέλεις».

Αν έχεις αποφασίσει να μείνεις εκεί, κάνε δυο τρία πράγματα, βάλε σε μια τσαντούλα λίγα χρήματα, την ταυτότητά σου, τα χαρτιά σου, να είναι έτοιμα αν χρειαστεί να τα αρπάξεις, να φύγεις. Βρες ποιος μπορεί να σε φιλοξενήσει εκείνη την ώρα άμεσα…

Γιατί και οι ξενώνες για να σε φιλοξενήσουν πρέπει να έχεις κάνει τεστ Covid, πρέπει να έχεις κάνει τεστ μεταδιδόμενων ασθενειών κλπ. Εμείς έχουμε μία άλλη πρακτική στο Δίκτυο Γυναικών Ευρώπης: Στέλνουμε τις γυναίκες σε ένα ξενοδοχείο μέχρι να γίνουν αυτές οι εξετάσεις και κατόπιν κάνουμε μία προσωρινή φιλοξενία, δηλαδή μέχρι να μπορέσουν να μπουν σε ξενώνα για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.

Τι να κάνουμε αν είμαστε μάρτυρες σε περιστατικό βίας

Τώρα, εάν δεν γνωρίζεις προσωπικά μια γυναίκα, αλλά γίνεται ένα περιστατικό μπροστά σου, τυχαίνει να είσαι εκεί την ώρα που συμβαίνει, τι κάνεις;

 

Πριν από μία εβδομάδα είχα μια εξαιρετική περιγραφή από μια νεαρή κοπέλα 21 ετών, η οποία καθόταν με την παρέα της και άκουσε να πετάγονται τραπέζια και ουρλιαχτά και φωνές. Κατάλαβε ότι πρόκειται για ενδοοικογενειακή βία, είπε στην παρέα της «εγώ πάω παιδιά, δεν ξέρω αν θα με συνοδεύσει κάποιος, εγώ πάω» και σηκώθηκε και πήγε, έβαλε τις φωνές και είπε «να έρθει τώρα αμέσως το 100, εγώ καταθέτω σαν μάρτυρας, εδώ υπάρχει βία εναντίον γυναίκας, σας παρακαλώ να έρθει το 100, εγώ θα δώσω το όνομά μου σαν μάρτυρας».

Είναι λοιπόν σημαντικό αν είμαστε μάρτυρες τέτοιων γεγονότων να βάζουμε τις φωνές, να φωνάζουμε να έρθει το 100 και να ευαισθητοποιούμε έτσι και τους γύρω, γιατί αλλιώς οι δράστες αισθάνονται ότι είμαστε συνένοχοι στο παιχνίδι τους, δηλαδή ότι και εμείς συναινούμε. Ότι αυτός έχει δικαίωμα, επειδή είναι η δικιά του φιλενάδα, γυναίκα, κόρη, να της φέρεται με αυτό τον τρόπο.

Βγήκαν κάποιοι και της είπαν «άστο το ζευγάρι και μην ανακατεύεσαι» και είπε αυτή «όχι, εγώ θα ανακατεύομαι, διότι πρέπει να ανακατεύομαι, εδώ κινδυνεύει κάποιος και είμαι μάρτυρας αυτήκοος και ακούω τι γίνεται».

Η στάση αυτή της κοπέλας συνετέλεσε στο να σταματήσει η κακοποίηση εκείνη την ώρα και να ευαισθητοποιηθούν και άλλοι γύρω γύρω. Και ενώ δεν έκανε κάτι για να κινδυνέψει, δεν πήγε να χωρίσει κάποιους που δερνόντουσαν, το οποίο θα ήταν παράλογο, βάζοντας όμως τις φωνές και καλώντας και την παρέα της, μπορεί και να έσωσε μια ζωή εκείνη την ώρα.

Είναι λοιπόν σημαντικό αν είμαστε μάρτυρες τέτοιων γεγονότων να βάζουμε τις φωνές, να φωνάζουμε να έρθει το 100 και να ευαισθητοποιούμε έτσι και τους γύρω, γιατί αλλιώς οι δράστες αισθάνονται ότι είμαστε συνένοχοι στο παιχνίδι τους, δηλαδή ότι και εμείς συναινούμε. Ότι είναι απλώς ένας καβγάς και ότι αυτός έχει δικαίωμα, επειδή είναι η δικιά του φιλενάδα, γυναίκα, κόρη, ο,τιδήποτε, να της φέρεται με αυτόν τον τρόπο.

Εάν ο δράστης, ο οποίος θεωρεί ότι έχει το δικαίωμα να κακοποιεί γυναίκες, δεν βρεθεί απέναντι στον νόμο, μπορεί να θεωρεί ότι είναι δικαίωμα του να κακοποιεί γυναίκες. Γιατί έτσι του έμαθαν. Το σόι του, το περιβάλλον του… Και εάν βρεθεί απέναντι στον νόμο, μπορεί και η δική του συμπεριφορά να τον προβληματίσει και να κάνει κάτι για αυτό.

Λοιπόν, σαν μάρτυρες πρέπει να κάνουμε αισθητή την παρουσία μας, χωρίς όμως να κινδυνεύουμε. Χωρίς να πηγαίνουμε να παρέμβουμε με σωματικό τρόπο, χωρίς να προσβάλουμε, χωρίς να βρίζουμε. Κάνοντας και τον περίγυρο να ευαισθητοποιηθεί και να πάρει θέση.

Είναι πάρα πολύ σπουδαίο το να ευαισθητοποιούμε τον περίγυρο και τους άλλους γιατί ένα από τα μεγάλα προβλήματα που αντιμετωπίζουμε με τη γραμμή SOS είναι ότι πολλές γυναίκες δεν έχουν μάρτυρα. Ενώ υπάρχουν εκατοντάδες άνθρωποι που έχουν ακούσει και τους ξυλοδαρμούς και τους έχουν δει κιόλας, γίνονται και ενώπιον των γειτόνων. Και δεν έρχεται κανένας. Ακόμα δηλαδή υπάρχει η νοοτροπία πως ό,τι γίνεται μέσα σε ένα σπίτι είναι τα εν οίκω μη εν δήμω… Δεν είναι έτσι. Είμαστε όλοι μια σε μια κοινότητα.

Είμαστε συνυπεύθυνοι για τους θανάτους των γυναικών, για τους τραυματισμούς των γυναικών, για τη ζωή των γυναικών. Πρέπει να είμαστε συνυπεύθυνοι, είμαστε πολίτες, έχουμε λόγο, δεν μπορεί να ζούμε σε μια κοινωνία που να επιτρέπουμε να βασανίζουν ανθρώπους και εμείς να καθόμαστε και να λέμε δεν είναι δική μου δουλειά. Είναι δική μας δουλειά.

Πού μπορούμε να καλέσουμε για βοήθεια

Σε περίπτωση που ακούσουμε για παράδειγμα από το διπλανό διαμέρισμα φασαρία και αισθανθούμε ότι κινδυνεύει κάποιος, καλούμε το 100, λέμε το όνομά μας, λέμε ότι είμαστε γείτονες και λέμε ότι θεωρούμε ότι υπάρχει κίνδυνος ζωής. Το λέμε αυτό, είναι σημαντικό. Το 100 θα καταγράψει την κλήση και αν θέλουμε τους λέμε ότι θα ξαναπάρουμε να μας πουν τι έγινε.

Εάν εκείνη την ώρα θέλουμε, παίρνουμε και μια γραμμή βοήθειας και λέμε είμαστε στην τάδε διεύθυνση από το τάδε διαμέρισμα, ακούσαμε φωνές και έχουμε ειδοποιήσει το 100.
Από την πλευρά μας, σαν γραμμή βοήθειας θα πάρουμε και εμείς το 100 και θα κάνουμε
follow-up, «τι έγινε, πήγατε, είδατε τι έγινε; Ανησυχούμε». Έτσι, όλη η κοινωνία επιστατεί σε αυτού του είδους την ανταπόκριση, ώστε να μην υπάρχει μια συνέχεια της βίας και να νιώθουν ότι είναι ασφαλείς και ήσυχοι να συνεχίσουν τη βία τους και να κάνουν ότι θέλουν συνέχεια.

Η δική μας γραμμή είναι μια γραμμή εθελοντών σε εικοσιτετράωρη βάση: το 210 9700814, όπου καλεί κανείς με αστική χρέωση. Μπορούν επίσης να μας στέλνουν e-mail όποιοι θέλουν. Η οργάνωσή μας λέγετε Δίκτυο Γυναικών Ευρώπης και στο διαδίκτυο θα τη βρούνε στο http://enowhumanrights.gr/

Ένα από τα μεγάλα προβλήματα που αντιμετωπίζουμε με τη γραμμή SOS είναι ότι πολλές γυναίκες δεν έχουν μάρτυρα. Ενώ υπάρχουν εκατοντάδες άνθρωποι που έχουν ακούσει και τους ξυλοδαρμούς και τους έχουν δει κιόλας. Και δεν έρχεται κανένας. Ακόμα δηλαδή υπάρχει η νοοτροπία πως ό,τι γίνεται μέσα σε ένα σπίτι είναι τα εν οίκω μη εν δήμω…

Στην περίπτωση που έρχεται η αστυνομία και η γυναίκα δεν θέλει να υποβάλει μήνυση, τουλάχιστον έχει καταγραφεί από το 100 μια πρώτη κλήση. Εάν έχει ειδοποιηθεί και μία γραμμή SOS, καλό είναι αν μπορούμε να της το πούμε αυτό, και να ξέρει ότι αν χρειαστεί κάτι μπορεί να πάρει αυτή τη γραμμή για να την βοηθήσουν. Δηλαδή, αν μπορούμε, να της δώσουμε το τηλέφωνο μιας γραμμής, γιατί μπορεί να μην την έχει ή να μην σκεφτεί να την ψάξει στο διαδίκτυο.

Αν έχει λοιπόν τη γραμμή, όταν έρθει η ώρα και όταν το αποφασίσει θα πάρει μόνη της να κάνει τις καταγγελίες της. Δεν μπορούμε να κάνουμε για ενήλικες τίποτα παραπάνω. Όπως σας είπα, ο ενήλικος έχει το δικαίωμα να κάνει ότι θέλει με τη ζωή του.

Το μόνο που μπορούμε να κάνουμε είναι να είμαστε εκεί δίπλα, να δηλώσουμε παρουσία και να δηλώσουμε την αντίθεσή μας προς τον δράστη.

Από κει και πέρα είναι επιλογή της γυναίκας. Αυτό το λέω, διότι μέσα στον πόνο τον δικό μας ενοχοποιούμαστε και σαν κοινωνία: δεν μπορούμε να τις σώσουμε αυτές τις γυναίκες; Τι κάνουμε;

Δεν προδίδεις τον δράστη καταγγέλλοντάς τον, μπορεί και να τον σώζεις

Είναι πάρα πολύ σημαντικό να πούμε «είμαι εδώ και σε ακούω». Γιατί πολλές από αυτές τις γυναίκες δεν κατανοούν ότι, ναι, είμαστε εκεί και τις ακούμε, ότι νοιαζόμαστε. Είναι γυναίκες που λένε «πρώτη φορά στη ζωή μου μιλάω σε κάποιον», όταν μας καλούν στη γραμμή SOS… Και τρέμει η φωνή τους και μέχρι να βρούνε τη φωνή τους και να αρχίσουν να μιλάνε και να σταματήσουν να κλαίνε ή να βαριαναστενάζουν, μπορεί να περάσει αρκετή ώρα, γιατί δεν το έχουν ξανακάνει. Αισθάνονται ενοχές.